Stikstof in Duitsland: emissies en opgaven per regio

Stikstof is een belangrijk nutriënt om gewassen te laten groeien, maar het kan ook op allerlei manieren naar het milieu verloren gaan, en dan zorgt het voor problemen. Nitraat belast de waterkwaliteit, ammoniak de natuur en lachgas het klimaat. Dan is er ook nog denitrificatie tot N₂. Dat levert geen directe milieuschade, maar voor iedere kilogram stikstof die op deze manier uit de kringloop verdwijnt is veel energie nodig om dat elders weer als meststof (kunstmest) te produceren.
Uit het verkeer en de industrie komen daarnaast vooral stikstofoxiden vrij die ook schadelijk zijn voor het milieu.

Voor al deze emissies is er apart beleid, maar Duitse onderzoekers hebben in deze studie anders gekeken: wat zou het totaal aan stikstofemissies naar bodem, lucht en water mogen zijn als je de beleidsdoelen bij elkaar optelt. Hierdoor heb je niet een individuele focus op nitraat, ammoniak, lachgas e.d., maar kijk je naar: hoe zwaar wordt het milieu belast, en hoeveel moet je hierin verbeteren met preciezer werken of extensiveren?
Hiervoor heeft men per regio (Kreisregionen, enigszins vergelijkbaar met gemeentes in Nederland) de emissies in beeld gebracht en gekeken naar het totaal van de milieudoelen.  

In totaal zijn de stikstofverliezen naar het milieu in heel Duitsland ongeveer twee miljoen ton N, wat neerkomt op ongeveer 55 kg stikstof per hectare. Om de doelen te halen zou dat verlies met 55% verminderd moeten worden. Aangezien de landbouw, verkeer en industrie samen meer dan 90% van de emissies veroorzaken zouden deze sectoren de grootste opgave hebben. Onderstaande figuur laat zien dat er met name voor ammoniak en nitraat, welke beide uit de landbouw komen, in absolute zin de grootste opgave ligt.


Per soort stikstof de huidige emissie, wat voor milieudoelen het maximum is en hieruit berekend de opgave, op landelijke schaal. Gemiddeld over Duitsland zou de emissie per hectare van 55 naar 25 kg N per hectare moeten dalen.

De verschillen zijn echter groot tussen de verschillende regio’s in Duitsland, dat laten de onderstaande kaarten zien.

Emissies
De onderstaande kaart laat duidelijk zien dat de emissies het hoogste zijn in de regio's met het hoogste aantal dieren, en in enkele stedelijke regio's.

De emissies per vierkante kilometer in de verschillende regio's. 2.000 kg N per km² komt overeen et 200 kg N per hectare. In de westelijke regio's is er daarnaast nog veel import van stikstof uit agrarische en stedelijke bronnen.

Milieuruimte
De onderzoekers hebben voor de verschillende stikstofverbindingen een optelsom gemaakt op basis van bestaande grens- en streefwaarden op zeven soorten beleid: terrestrische en mariene ecosystemen, oppervlaktewater, grondwater, vegetatie, klimaat en volksgezondheid. Die maximale waardes zijn vastgelegd in Europese of Duitse regelgeving. Denk hierbij aan de Europese Nitraatrichtlijn. De onderstaande kaart laat zien dat het maximale aanvaardbare stikstofverlies ook varieert tussen de gebieden. Hoeveel mag er maximaal in totaal naar de lucht, bodem en water verloren gaan?

Berekende maximale totale stikstofverliezen per regio (Kreisregionen). De kleurindeling is gelijk aan die in het eerste kaartje.

Wat is er extra nodig?
Op basis van deze twee getallen hebben de onderzoekers berekend wat er per regio gereduceerd moet worden. Zie de hier onderstaande kaart.

In de meeste gebieden moeten de verliezen met minder dan 20 kg N/ha of tussen de 20 en 40 kg N/ha naar beneden volgens deze berekening. In Nedersaksen en Noordrijn-Westfalen ligt de opgave echter fors hoger.

De onderzoekers noemen de opgave in 80% van de regio’s ‘gering’, deze bedraagt daar minder dan 40 kilogram stikstof per hectare. In 16 van de 302 regio’s is de opgave echter met meer dan 80 kg N/ha echter ‘groot’. Negen van deze regio’s zijn agrarisch van aard en hebben vooral een opgave om de ammoniakemissie te verlagen. Zeven andere van deze regio’s zijn stedelijk van karakter en hier zijn stikstofoxiden het probleem.

Buitenland
Ook in Duitsland komt een belangrijk deel van met name de problemen met ammoniak en stikstofoxiden door emissies in het buitenland. Als er in het buitenland geen reductiemaatregelen genomen zouden worden, zou Duitsland volgens de onderzoekers 1,5 keer meer ammoniak en ruim 2 keer meer stikstofoxiden moeten minderen om in 90% van de natuurgebieden onder de zogenaamde KDW (kritische depositiewaarde) te komen. Rekenkundig kan dat in veel regio’s niet eens. In onze buurdeelstaat Noordrijn-Westfalen, bijvoorbeeld, komt 40% van de ammoniakdepositie uit het buitenland. In het onderzoek wordt geen specifiek buitenland genoemd, deze studie laat wel zien dat reductie van stikstofverliezen in de Nederlandse landbouw ook van belang zijn voor Duitsland.