'Boeren uitkopen is duur en helpt de natuur nauwelijks'

“De impact van de uitkoopregelingen op daling van de stikstofemissie is klein als andere maatregelen ontbreken, zoals mogelijkheden om bedrijven te verplaatsen, te innoveren of te extensiveren – werken met minder koeien per hectare”, zegt Datema. 

Minister Wiersma van Landbouw, Visserij, Voedselzekerheid en Natuur meldde aan de Tweede Kamer dat de uitkoopregelingen jaarlijks leiden tot een daling van de stikstofneerslag van 37 mol per hectare als er in totaal 1300 boeren worden uitgekocht. Volgens de wettelijke afspraken moet de stikstofneerslag in 2035 bijna de helft lager liggen dan in 2019. Die was in dat jaar 1505 mol per hectare en ongeveer de helft daarvan komt 707 mol per hectare uit de landbouw. De landbouw moet toe naar een uitstoot van maximaal ongeveer 353 mol per hectare.

“Bij het uitkopen verdwijnen de dierrechten en de fosfaatrechten die iedere boer heeft. Dat betekent minder koeien en een reductie van uitstoot van stikstof. Bovendien daalt de uitstoot van fijnstof, broeikasgassen en vervuiling van het water met meststoffen. Het is echter de vraag is of dit opweegt tegen de hoge kosten, stelt Erisman. Een mol stikstof reduceren kost binnen deze aanpak 57 miljoen tot 85 miljoen euro.

Een gedwongen uitkoop is effectiever stelt de Leidse hoogleraar. Wanneer de 700 boeren met de meeste uitstoot worden opgekocht zou dat volgens met 2,1 miljard euro kosten terwijl er reduceer in depositie mogelijk is van 117 mol per hectare. Er zijn volgens hem andere manieren om de stikstofdepositie te reduceren, die goedkoper zijn zoals managementmaatregelen, maar deze zijn lastiger om goed te controleren.

Datema ziet ook andere mogelijkheden om de stikstofemissie te beperken, naast de stoppersregelingen.“Je kunt boeren ook verplaatsen. Dan koop je een bedrijf uit in Groningen zodat daar ruimte kan komen voor bijvoorbeeld een Gelderse boer die in de buurt zit van Natura 2000-gebied en daar weg moet. Er zou ook een stimulans moeten zijn om te extensiveren, met minder koeien per hectare. Ook dat is een deel van de oplossing van het stikstofprobleem, evenals technische innovaties.

Een andere omissie is volgens Datema dat boeren die stoppen, eigenaar blijven van hun grond. Veel stoppers gaan die grond verpachten. “De overheid zou ook de grond moeten kopen”, zegt de directeur van Rabobank. “Daarmee kan je andere boeren helpen om te extensiveren of te verplaatsen. Je kunt het ook gebruiken voor natuurontwikkeling."